انجمن علمی مطالعات عالی هنر دانشگاه تهران مطالعات هنرهای زیبا 5 شماره ۱۲ و ۱۳ 2026 01 21 تحلیلی از موسیقی محض/مطلق در فرهنگ موسیقی معاصر ایران 26 43 105620 FA مهدیه لطفی پشتهانی گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 10 05 «موسیقی مطلق/محض» مفهومی است که اولین‌بار توسط رمانتیک‌ها در معنای موسیقی سازی مطرح شد که عاری از مفاهیم فراموسیقی، متن، برنامه و عنوان توصیفی باشد. موسیقی مطلق که در فرهنگ موسیقی کلاسیک ایرانی نیز مطرح است، در واقع، نه به‌عنوان موسیقی فاقد محتوا یا معنا، بلکه به‌عنوان موسیقیِ بیان‌کنندة معنایی ناگفتنی یا غیرقابل‌تصور شناخته می‌شود. تحلیل و تبیین موسیقی مطلق/محض در ایران موضوعی حائز اهمیت است که در این تحقیق با تمرکز بر مصادیقی از فرهنگ موسیقی معاصر ایران واکاوی و تفسیر می‌شود. نتایج این تحقیق با بررسی سؤال اینکه موسیقی محض چه ویژگی‌هایی در فرهنگ موسیقاییِ کلاسیکِ معاصر ایران، یعنی از عهد قاجار تا به امروز، دارد؟ همراه است. بنابراین هدف اصلی از انجام این تحقیق، تحلیل موسیقی محض در فرهنگِ موسیقیِ کلاسیکِ معاصرِ ایران است. روش تحقیق در این پژوهش از نظر هدف بنیادی-نظری، از نظر روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد تاریخی و از نظر گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای-الکترونیکی است. از نتایج این تحقیق می‌توان استنتاج کرد که موسیقی کلاسیک معاصر ایران را می‌توان به دو گروه موسیقی محض و توصیفی طبقه‌بندی کرد. موسیقی سازیِ مطلق/محض خود در دو شکل به منصه ظهور می‌رسد: 1. بداهه‌پردازی 2. ردیف دستگاه موسیقی ایرانی که دارای قالب‌های فرمیک مشخصی از قبیل پیش‌درآمد، درآمد، چهارمضراب، رِنگ و ضربی هستند؛ البته قطعاتی از این دو گروه محض به شمار می‌آیند که فاقد عنوان توصیفی باشند. https://artstudiessj.ut.ac.ir/article_105620_0c20485a1537ea38a12b8512b7c5572b.pdf