مطالعات هنرهای زیبا
ریشه یابی مفهوم شاخ (گاو و بز) در فرهنگ اسطورهای ایران و بینالنهرین
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، تهران، ایران، دانشگاه تهران.
چکیده
نقش جانوران شاخدار ازآغاز تاریخ، موضوع آثار هنری پیش از تاریخ بوده و نمایش این جانوران علاوه بر نماد باروری، به سبب تاثیر عقاید جادویی یا مذهبی انجام میگرفته؛ همچنین شاخ قوچ و گاو را نماد آفرینش و شعاع نور دانستهاند. نشانههای زیادی از قوچ، گاو و شاخهایشان از دوران باستان برجای مانده است. با توجه به تقدس و اهمیت گاو و بز، از دوران کهن تاکنون و استفاده از نقش آنها در آثار باقیمانده از فرهنگهای مختلف، اولا، چرا شاخ این حیوانات به عنوان یک نماد مهم، به عنوان یک عنصر مقدس شناخته شده است؟ در آثار دورههای بعد نیز این عنصر را میبینیم که در کنار ماه یا خورشید قرار گرفته و مهم شمرده شدهاند. دوم، این سوال وجود دارد که چرا امروزه هم با این واژه مواجهیم: «شاخ خوشیمن است، خوششانسی میآورد»، ریشۀ این تفکر در چیست؟ هدف از این پژوهش ریشهیابی معنا و مفهوم شاخ به عنوان یک عامل مقدس از دوران کهن تا کنون است و در آثار هنری و فرهنگی قبل از تاریخ تا به امروز مورد توجه قرار گرفته است. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی است. جمعآوری اطلاعات با استفاده از منابع متنی، تصویری، به شیوۀ کتابخانهای و میدانی از موزهها و منابع اینترنی، پرداخته شده است. براساس جامعۀ آماری از تصاویر یافت شده، آثار باقیمانده درخصوص مفاهیم جانوری در حوزۀ پیکرنگاری و نقش برجسته، سفالگری و مفرغهای لرستان در ایران و بینالنهرین مشاهده میشوند؛ نتیجۀ پژوهش، ریشهیابی مفهومی «شاخ»، از نمادهای کهن در زندگی مردم پیش از تاریخ تا به امروز است.
کلیدواژهها
)