بازنگری در پارادایم فرش ایران (با تأکید بر مفهوم اصالت فرش)

پارادایم فرش شبکه‌ای از گفتمانها، دستورالعمل‌ها، دانش‌ها و باورهاست که بر مبنای نگاه شرق‌شناسان و فرش‌پژوهان سامان‌دهی شده و به مرور زمان دید و تفکر ما را محدود به ساختارهای شناخته شده و استانداردهای خاصی درباره‌ی فرش ایران نموده است. این پارادایم همچنین روشهایی برای دسته‌بندی فرشها به فرش اصیل و غیر‌اصیل ارائه داده است. استمرار و تکرار این کلیشه‌ها در طول زمان منجر به بازتولید این پارادایم شده‌، اما تعاریف و قواعد پارادایم فرش در دوران معاصر، محدودیتها و چالشهایی را ایجاد نموده است.

از این رو پژوهش پیش رو با هدف بازنگری در الگوهای فکری و پیش فرضهای ذهنی نهادینه شده درباره‌ی اصالت فرش و تأثیر آنها بر ارزیابی و نگرش افراد شکل گرفته است. مهمترین پرسشهای پژوهش آن است که: پارادایم فرش چیست؟ چرا و چگونه برخی تعاریف مشخص در پارادایم فرش، منجر به اهمیت مقوله‌ی اصالت فرش شده است؟ عوامل تأثیرگذار بر تولید و بازتولید این پارادایم و چالش این بازتولید در دوران معاصر کدام است؟ پژوهش از نوع کیفی و از نظر روش دارای رویکردی توصیفی-تحلیلی است. جمع‌آوری داده‌ها نیز به صورت اسنادی (کتابخانه‌ای) و سپس تحلیل اطلاعات انجام گرفته است.

یافته‌های پژوهش نشانگر آن است که نظام زیباشناختی فرش، به عنوان محصولِ پارادایم فرش، بر سیاست انتخاب و ارزیابی آثار اثر گذاشته و مفهوم اصالت، به عنوان بخش مهمی از این نظام زیباشناختی، در درون همین پارادایم تولید شده، معنا گرفته و فهمیده می‌شود. بازتولید اصالت فرش، به بدلسازی و تقلید از گذشته منجر شده و به همین دلیل نیازمند بازنگری است.