چشم اندازی به چهره‌نگاری مصر باستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموختۀ ارشد رشتۀ نقاشی، گروه تجسمی، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه تجسمی، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش به بررسی چهره‌نگاری در مجسمه‌های مصر باستان با تمرکز بر نسبت میان بازنمایی آرمان‌گرایانه و واقع‌گرایانه می‌پردازد. هدف اصلی، تحلیل نحوۀ شکل‌گیری الگوهای بصری در چهره‌پردازی و ارتباط آن‌ها با کارکردهای مذهبی، سیاسی و اجتماعیِ آثار است و اینکه، آیا هنرمندان مصر باستان در بازنمایی چهرۀ پادشاهان مصر از الگوی ثابتی پیروی کرده‌اند؟ تفاوت‌ها و مشابهت‌هایِ بازنماییِ چهرۀ آن‌ها، ریشه در چه عواملی دارد؟ در این راستا، نمونه‌هایی از سردیس‌ها و تندیس‌های منتخب از دوره‌های مختلف پادشاهی مصر باستان بر پایۀ منابع تصویری و به‌روشِ توصیفی‌تحلیلی بررسی و مقایسه شده‌اند.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چهره‌پردازی در آثار وابسته به کارکردهای رسمی، به‌ویژه در حوزه‌های مذهبی و سلطنتی، عمدتاً براساسِ الگوهای قراردادی و نظام تناسبی ثابت شکل گرفته و گرایش آشکاری به آرمان‌گرایی دارد. در این نوع بازنمایی، تأکید بر ثبات، شکوه و هویت نمادینِ سوژه بر بازنمایی ویژگی‌های فردی غلبه دارد. در مقابل، در آثار مرتبط با افراد غیرسلطنتی یا با کارکردهای غیرآیینی، میزان توجه به ویژگی‌های فردی افزایش یافته و گرایش به واقع‌گرایی بیشتر دیده می‌شود. همچنین برخی نمونه‌ها نشان می‌دهند که این دو رویکرد به‌صورت هم‌زمان یا ترکیبی در یک اثر به‌کار رفته‌اند، به‌گونه‌ای که ساختار کلی اثر بر مبنای الگوی آرمانی شکل گرفته؛ اما در جزئیات، نشانه‌هایی از فردیت و مشاهده‌گرایی دیده می‌شود. درمجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که چهره‌پردازی در مجسمه‌های مصر باستان ،نه صرفاً مبتنی بر شباهت ظاهری بلکه تابعی از جایگاه اجتماعی، کارکرد نمادین و اهداف بازنمایی بوده است.
کلیدواژه‌ها