از روایت متنی تا فرم : بازاندیشی در اقتباس سینمای کوتاه از منظر ساختار، ادراک و بازی‌های زبانی

اقتباس سینمایی معمولاً در نسبت با روایت فهمیده شده است؛ گویی مسئله اصلی آن، انتقال داستان، شخصیت و درون‌مایه از متنی پیشین به متن سینمایی است. چنین برداشتی بخش مهمی از امکان‌های اقتباس را نادیده می‌گذارد: امکان‌هایی که نه از راه بازگویی محتوا، بلکه از مسیر بازآفرینی فرم، ریتم، سکوت، تکرار و سازمان ادراکی اثر مبدأ پدید می‌آیند. این مقاله با تمرکز بر سینمای کوتاه، اقتباس فرمی را به‌مثابه نوعی ترجمه بینافرمی بررسی می‌کند؛ ترجمه‌ای که در آن سینما به جای بازنمایی روایت، منطق حسی و ساختاری یک اثر یا تجربه پیشین را در نظام تصویری ـ شنیداری خود بازمی‌سازد. پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی، سه فیلم فضای بیرونی، تار و پود بعدازظهر و سکوت را با اتکا بر مفاهیم هایپرمتنیت نزد ژرار ژنت، تصویر ـ زمان در فلسفه سینمای ژیل دلوز و بازی زبانی در اندیشه لودویگ ویتگنشتاین تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اقتباس فرمی، با جابه‌جایی کانون اقتباس از معنا به سازوکارهای تولید معنا، تجربه‌ای ادراکی و زیبایی‌شناختی می‌آفریند که در آن فرم صرفاً حامل محتوا نیست، بلکه خود به میدان تولید معنا بدل می‌شود. از این منظر، سینمای کوتاه به دلیل فشردگی، آزادی ساختاری و فاصله‌گیری از الزامات روایت کلاسیک، بستری مناسب برای بازاندیشی در ماهیت اقتباس و نسبت میان فرم، ادراک و زبان سینمایی است.